میزگرد اقتصاد زیستی در رادیو گفتگو با حضور دکتر فدائی منش

دبیر اجرایی اجلاس ملی اقتصاد زیستی و زیست بازار ایران:

وضعیت اقتصادی بازار زیستی در ایران خوب نیست

دکتر امید فدایی منش در برنامه “گفت‌وگوی علمی” رادیو گفت‌وگو، زیست بازار ایران را در شرایط خوبی ندانست و گفت: زیست بازار به مفهوم هر فعالیتی در حوزه اقتصاد زیستی است، در کشور ما وضعیت اقتصادی بازار زیستی خوب نیست به دلیل اینکه چرخه هایی تحت عنوان چرخه های زیست فنآوری یا چرخه زیست بازار در کشور ما مغفول یا ناتمام باقی مانده است.

برنامه “گفت‌وگوی علمی” با موضوع اقتصاد زیستی و بیواکونومی و با حضور سید مهدی علوی مدیر مرکز رشد فنآوری پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فنآوری و دبیر شورای سیاستگذاری نخستین اجلاس ملی اقتصاد زیستی، دکتر محمد قدمیاری عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فنآوری و عضو کمیته علمی اجلاس اقتصاد زیستی و دکتر امید فدایی منش دبیر اجرایی اجلاس ملی اقتصاد زیستی و زیست بازار ایران و عضو هیئت مدیره شرکت زیست بازار ایران به روی آنتن رفت.

سید مهدی علوی در ابتدا تعریفی از اقتصاد زیستی ارائه داد و گفت: تعاریف در اقتصاد زیستی بسته به حوزه جغرافیایی می تواند متفاوت باشد به عنوان مثال تعریفی که اتحادیه اروپا با تعریفی که  OECDارائه می کند متفاوت است و این برمی گردد به حوزه ای از دارایی ها و منابع زیستی که در قالب زیستی طرح می کنند. اتحادیه اروپا اقتصاد زیستی را تولید کالاها و استفاده از ارگانیسم های زنده با استفاده از زیست فنآوری مدرن تعریف می کند، در حالی که در OECD دامنه اقتصاد زیستی باز می شود و حوزه های مختلفی مثل شیلات، حوزه های کشاورزی و زیست محیطی را هم در بر می گیرد.

وی افزود: بنابراین بنا بر تعریف کلیات اقتصاد زیستی برمی گردد به استفاده از ارگانیسم ای زنده، اجزایی از ارگانیسم های زنده یا الگو برداری از فرآیندهای تولید مواد در ارگانیسم های زنده به منظور تولید فرآورده ها و کالاهای جدید برای مصرف انسان.

اقتصاد زیستی یا استفاده ارگانیسم های زنده به جای ارگانیسم های مرده

مدیر مرکز رشد فنآوری پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فنآوری برای روشن شدن مفهوم اقتصاد زیستی به اقتصاد نفتی اشاره کرد و اظهار داشت: اقتصاد نفتی یعنی استفاده از بقایا و پیکره ی بسیاری از موجودات که در طول
4میلیارد سال در منابع زیرزمینی ما ذخیره سازی شده و ما آنها را استخراج می کنیم و از آنها انواع کالاها را تولید و استفاده می کنیم. حالا می خواهیم از این منابع استفاده نکنیم و از منبع دیگری استفاده کنیم که از قضا منبع زیستی است یعنی منابع زنده، بنابراین کلا به استفاده ارگانیسم های زنده به جای ارگانیسم های مرده بر می گردد.

در ادامه دکتر قدمیاری در خصوص چگونگی تاثیر اقتصاد زیستی به محیط زیست گفت: یکی از محورهای اصلی فراگیر در اقتصاد زیستی، انرژی است که می تواند تاثیر فزاینده ای در حفظ محیط زیست داشته باشد. پیش بینی ها این است که تا چهار سال آینده روزانه8 میلیون تن پلاستیک باید فقط برای محصولاتی که ما داریم استفاده می کنیم، تولید شود حال اگر ما برنامه ای نداشته باشیم که این مواد پلاستیکی را بتوانیم زیست پایه تولید کنیم تا آسیب رسان به محیط زیست نباشد واقعا در حد فاجعه است.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فنآوری به واژه اقتصاد سبز اشاره کرد و گفت: بر اساس اهمیت و ضریب نفوذ خیلی بالایی که زیست فناوری می تواند در محیط زیست داشته باشد این واژه مورد استفاده قرار گرفته شده است. از سویی یکی از گرایش های اصلی اقتصاد زیستی کشاورزی و جنگل است.

در ادامه دکتر فدایی منش به ارز آوری زیست فناوری و صرفه اقتصادی آن پرداخت و عنوان کرد: بحث زیستی و بحث مربوط به بیوتکنولوژی و زیست فنآوری برای کشور، فضای جدیدی است و آمادگی فرهنگی استفاده از این محصولات در کشور ما هنوز خیلی کم است. یعنی وقتی ما فنآوری هایمان را تحت عنوان دارو عرضه می کنیم، آمادگی نسبتا کافی است.

وی افزود: در حوزه های دیگر مانند صنعت و کشاورزی مخاطب، جامعه متفاوتی است و گاهی اوقات مشکلات قانونی و مشکلاتی از این دست که مثلا کود زیستی را نمی شناسند، و فقط سه درصد از جامعه از کود زیستی استفاده
می کنند با اینکه بیش از 10 سال سابقه تولیدش در کشور وجود دارد و به صورت انبوه تولید می شود و قیمت این کود در کشور ما در حدود سه الی چهار دلار است در حالی که در کشورهای اروپایی مانند سوئد همان کود را با قیمت 46 دلار عرضه می کنند.

دبیر اجرایی اجلاس ملی اقتصاد زیستی و زیست بازار ایران  به اهمیت ارز آوری محصولات زیست فناوری اشاره و تاکید کرد: حال که صحبت از پسا تحریم می کنیم و می توانیم پول خود را از اروپا وصول کنیم، صادرات محصول
بیو تکت و محصول زیست فنآوری یکی از راهکارهای مهم در توسعه اقتصاد زیستی در کشورمان است به دلیل اینکه تا بخواهد شرایط فرهنگی، اجتماعی و قانونی فراهم شود ما سال های سال زمان از دست خواهیم داد و به همین دلیل ارز آوری این محصول هم مهم و هم بسیار زیاد و هم به عنوان راهکار محوری توسعه اقتصاد زیستی کشور می تواند تلقی شود.

در ادامه دکتر علوی با ذکر این نکته که اقتصاد محیط زیست و یا اقتصاد سبز جزیی از اقتصاد زیستی در دنیا تلقی
می شود، بیان داشت: واژه اقتصاد زیستی، واژه گسترده ای است که البته حفظ محیط زیست جزو عناصر سازنده آن، محسوب می شود.

وی به دلایل نبود بستر سازی لازم برای دستاوردهای تجارتی در این حوزه پرداخت و گفت: توسعه معنایی است که معنای یکپارچگی را در درون خودش دارد، در عنصر یکپارچگی مفاهیم متعددی است از جمله فرهنگ سازی برای  مصرف، فرهنگ سازی برای تولید، ایجاد زیرساخت های توسعه بازار، ایجاد زیرساخت های توسعه دانش فنآوری و حلقه های واسط بین اینها و اینها هم در بازه زمان خود نمایی می کند و نمی توان به سرعت همه این حلقه ها را به هم متصل کرد.

عدم شناخت یکی از دلایل ضعف در توسعه اقتصاد زیستی

دبیر شورای سیاستگذاری نخستین اجلاس ملی اقتصاد زیستی، عدم شناخت را یکی از دلایل ضعف در توسعه اقتصاد زیستی برشمرد و اظهار داشت: آنچه که در کشور مان به عنوان ضعف در توسعه اقتصاد زیستی یا اقتصاد دانش بنیان که شاکله اصلی اقتصاد مقاومتی تلقی می شود ، عدم همگنی و هماهنگی در اجزای توسعه است.

در ادامه قدمیاری در خصوص اجلاس ملی اقتصاد زیستی توضیح داد: این اجلاس با سایر همایش ها متفاوت است بخاطر اینکه ما سعی کردیم در عرصه عمل این فنآوری ها و اقتصاد زیستی را به جامعه علمی، نهادهای سیاستگذار، فنآوران و پژوهشگران با تاکید بر تقویت زیرساخت ها معرفی کنیم. وی افزود: این اجلاس، 27 و 28 بهمن ماه در پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فنآوری برگزار خواهد شد.

وی به تبیین توانمندسازی اکو سیستم اقتصاد زیستی پرداخت و تصریح کرد: یکی از فنآوری های پر نفوذ در اقتصاد دنیا IT است و فنآوری های زیستی هم یکی از هشت فنآوری برتر و پر نفوذ در اقتصاد است که به دلیل دامنه وسیع و گسترده ای که دارد، مورد توجه واقع شده به طوریکه دهه 2030 تحت عنوان دهه اقتصاد زیستی نام گذاری شده است.

عضو کمیته علمی اجلاس اقتصاد زیستی در ادامه اظهار داشت: بنابراین برای اینکه بتوانیم بهتر به توسعه این فنآوری ها در کشور بپردازیم لازم است تا محیط ملی توانمند را برای توسعه اقتصاد زیستی داشته باشیم.

وی ویژگی های اکو سیستم توانمند را در هفت فاکتور بیان کرد و عنوان داشت: ابتدا سرمایه انسانی است و خوشبختانه کشور از ظرفیت و پتانسیل های خوبی برخوردار است. محور دوم سرمایه گذاری در زیرساخت های فیزیکی و فنآوری برای R&D هایی است که باید شکل بگیرند تا این حلقه مفقوده را تکمیل کنند. حفاظت از مالکیت معنوی تا این اطمینان خاطر را در جامعه ایجاد کند. پایداری و کارآمدی و قابلیت پیش بینی محیط قانونی تا سرمایه گذارانی که قرار است وارد این عرصه شوند، بتوانند با اطمینان خاطر ورود پیدا کنند.

قدمیاری افزود: شناسایی چارچوب ها و روش های صحیح انتقال تکنولوژی است تا بتواند سطح همکاری بین المللی را ارتقا بدهد و همچنین در محیط ملی سطح همکاری و مشارکت بخش خصوصی و بخش دولتی. عامل ششم بحث فراهم کردن مشوق ها است؛ مشوق های حضور در بازار و تجاری سازی است و خوشبختانه فعالیت های خوبی در کشور انجام شده است. عامل هفتم هم وجود اطمینان قانونی و حفاظت از قوانین است که بتواند حضور مردم را در عرصه های زیست فنآوری تقویت نماید.

وی متذکر شد: این هفت عامل همه با هم در تعامل هستند و باید در اثر این تعامل بتوانیم هم افزایی را برای توسعه این نظام اقتصادی جدید داشته باشیم.

در ادامه فدایی منش، زیست بازار ایران را در شرایط خوبی ندانست و گفت: زیست بازار به مفهوم هر فعالیتی در حوزه اقتصاد زیستی است، در کشور ما وضعیت اقتصادی بازار زیستی خوب نیست به دلیل اینکه چرخه هایی تحت عنوان چرخه های زیست فنآوری یا چرخه زیست بازار  در کشور ما مغفول یا ناتمام باقی مانده است.

وی سه تعبیر از چرخه زیست بازار ایران ارائه و عنوان کرد: یکی از چرخ های ما شامل چهار مولفه دولت، پژوهشگر و فنآور، سرمایه گذار و کارآفرین است، یعنی این چهار حوزه در کنار هم هستند که این چرخه را کامل می کنند. جایی که ما در کشور به مشکل برخورد کردیم؛ گاهی اوقات دولت به دلیل قانونگذاری نادرست مسئله پیدا کرده، یا پژوهشگر ما جسارت ورود به صنعت را پیدا نکرده  یا سرمایه گذار ما با نگاه بانکی نگاه کرده و به شواهد فیزیکی نگاه کرده و بابت آن پول پرداخت کرده و در مغز افزار سرمایه گذاری کمتر کرده است در حوزه پر مخاطره کمتر وارد شده ایم و در بعد چهارم صنعت و کارآفرین ترجیح می دهد تا بازار آماده تر و راحت و ملموس تری را برای اقتصاد کشور ببیند.

عضو هیئت مدیره شرکت زیست بازار ایران به تعبیر دوم چرخه زیست بازار اشاره کرد و بیان داشت: تعبیر دوم ما از چرخه زیست بازار می تواند تبدیل ایده به اختراع، اختراع به محصول باشد، مسیر بعدی ایده با تحقیقات پایه ای که به تحقیقات کاربردی تبدیل می شود و آن هم به اختراع و یا محصول تبدیل می شود. مسیر دیگر تبدیل ایده به تحقیقات پایه ای و بعد کاربردی و در ادامه توسعه ای است که آن تبدیل به محصول می شود.

وی به چرخه سوم پرداخت و گفت: دانش آموز ما دانشجو می شود و بعد به پژوهشگری و از آنجا به فنآوری و سپس کار آفرینی می رسد و از آنجا محصول را به دست مصرف کننده می رساند، در این راه ما مسیر  تا دانشگاه را خوب
می رویم و وقتی وارد پژوهشگاه می شویم یا رها می شود و یا دانشجوی ما به خارج از کشور می رود و فرار مغزها اتفاق می افتد.

فدایی منش با ذکر اینکه در هرکدام از این چرخه ها یک جایی از چرخه مغفول مانده است، به راهکارهای آنها پرداخت و عنوان کرد: هر کدام از این چرخه ها عناوین مختلفی را دارند مثلا چرخه تجاری ساده یا ایده تا ثروت که دستور مقام معظم رهبری در این حوزه بوده و باید در حوزه ثروت آفرینی دانش بنیان کار کنیم.

وی کمبود سرمایه گذار ماجراجو را در چرخه اول از مشکلات در این چرخه خواند و متذکر شد: داریم تلاش می کنیم ریسک در این چرخه را به دو طریق کاهش دهیم، ابتدا از طریق تیم مدیریتی در کنار این سرمایه گذاران و دوم از طریق ورود تیم متخصص در زیست فنآوری در این حوزه.

دبیر اجرایی جلاس ملی اقتصاد زیستی و زیست بازار ایران ادامه داد: در چرخ دوم مسائل مختلفی مطرح است، از آنجایی که در حوزه قیمت گذاری فناوری متخصص بسیار کم داریم یعنی کارشناس دادگستری بسیار کم داریم و در چرخه سوم جذابیت کشور برای استفاده از مغزها که همچنان مطرح است.

اهداف اجتماعی، مهمترین اهداف در توسعه اقتصاد زیستی

در ادامه علوی به اثرات ناشی از توسعه اقتصاد زیستی پرداخت و تصریح کرد: اهداف مهمی که دنیا در توسعه اقتصاد زیستی به دنبال آن است، عمدتا اهداف اجتماعی است. اقتصاد زیستی از طریق تولید کالاهای جدید به نو سازی و کوچک سازی صنایع توجه می کند و نکته بسیار مهمی در این موضوع وجود دارد و آن آثاری است که از طریق این
نو سازی و کوچک سازی ما بر سلامت و حفظ محیط زیست داریم. اثر دیگری که ناشی از توسعه اقتصاد زیستی است، افزایش رفاه نسبی جامعه از طریق دسترسی مصرف کنندگان به کالاهای نو و کالاهای تجدید پذیر و زیست سازگار با محیط زیست است.

وی  ارتقای فرصت های شغلی جدید به خصوص برای نسل جوان و تحصیل کرده را  از دیگر اثرات توسعه اقتصادی دانست و افزود: کار آفرینی و ایجاد فرصت شغلی چالش بزرگی برای  بسیاری از کشورهای دنیا است. آماری که در اتحادیه اروپا مشاهده می کنیم در فاز اول توسعه اقتصاد زیستی چیزی بالغ بر 22 میلیون فرصت شغلی ایجاد شده است.

دبیر شورای سیاستگذاری نخستین اجلاس ملی اقتصاد زیستی، افزایش سلامت جامعه را از دیگر اثرات توسعه اقتصاد زیستی معرفی کرد و افزود: تولید غذاهای جدید، غذاهای موثر چه مکمل های غذایی چه غذاهای جدید و چه نگهدارنده ها که در انواع غذاها و نوشیدنی ها در صنایع غذایی مورد استفاده قرار می گیرد، نتیجه نهایی آن بر سلامت مردم و اجتماع خواهد بود.

وی به کاهش منابع غذایی که یکی از مسایل چالشی در جهان است اشاره کرد و گفت: اقتصاد زیستی باعث بهبود امنیت غذایی از طریق توسعه منابع تولید غذا و ایمنی مواد غذایی می شود. اینها دو مفهوم موازی هستند که گاهی اوقات ما می توانیم حجم زیادی از غذا را تولید کنیم اما آیا این غذا، غذایی ایمن و سالم است بحث دیگری است و ما در اقتصاد زیستی به بهبود هردو وجه کمک می کنیم.

در ادامه قدمیاری خاطر نشان کرد: وقتی برنامه های اقتصاد مقاومتی را بررسی می کنیم می بینیم غیر از درون زا شدن، یک اقتدار و حاکمیتی هم برای کشور در درون خودش دارد. وقتی که بتوانیم زیرساخت های لازم را به خوبی فراهم کنیم که مهمترین رکن اصلی آن نیروهای متخصص در این حوزه است و کشور در وضعیت بسیار خوبی از نظر سرمایه انسانی به سر می برد، حتما هم می توانیم هدف گذاری سه درصدی در آینده و حتی بیشتر را دنبال کنیم.

دکتر علوی با یادآوری اینکه منابع نفتی رو به پایان است، به اهمیت توسعه اقتصاد زیستی اشاره کرد و گفت: ما کشور تولید کننده نفت هستیم و اقتصاد تک محصولی مبتنی بر نفت داریم و تامین ارز کشور عمدتا از طریق محصولات نفت است. اگر در نظر بگیرید که در کشورهایی که از ما نفت می خرند، اقتصاد زیستی جایگزین شود یعنی تامین کالاها و نیازمندی ها از طریقی غیر از نفت، آن وقت متوجه خواهیم شد که ما با چه چالشی در آینده رو به رو خواهیم شد.

متذکر می شویم؛ برنامه “گفت‌وگوی علمی” شنبه تا چهارشنبه ساعت 21 در رادیو گفت‌وگو به روی آنتن می رود و فایل صوتی آن در سایت شبکه موجود است.